[Ένα μόνο φιλί] της Σ. Λιάτου ~ ΔΙΗΓΗΜΑ

της  Στέλλας Λιάτου

Η Francesca έστρωνε ξανά και ξανά τα μακριά της μαλλιά.

Νευρίαζε έτσι ατίθασα που ήταν. Τα έπλεκε η παραμάνα της σε χοντρές πλεξίδες πίσω από τα αυτιά. Κάθε βράδυ της  τα βούρτσιζε τραβώντας και πονώντας την, εκατό φορές. Τα άλειφε με μυρωδικά έλαια. Αλλά και πάλι, τίποτα. Πάντα κάποιες μπουκλίτσες ξεπηδούσαν ατίθασες, τις γαργαλούσαν τη μύτη έτσι που ο αέρας τις έφερνε μπροστά.

Μαντόνα μου, θα έρθει σε λίγο κι εγώ έχω τα  χάλια μου, σκεφτόταν και δάγκωνε νευρικά το κάτω χείλος της.

Γιατί να με νοιάζει τόσο; Όχι, δεν πρέπει. Δεν ξέρω. Δεν…

Όχι, όχι, Δεν πρέπει!
Νευρικά πέρασε τις παλάμες της πάνω από τις πτυχές της μεταξωτής της φούστας σε ένα ρόδινο χρώμα που φορούσαν πολύ οι κυρίες της αυλής. Τόνιζε το λευκό του προσώπου της. Έτσι τουλάχιστον είπε κάποτε εκείνος.
Εκείνος. Με τα κατάμαυρα μάτια που έλαμπαν δαιμονικά μέσα στην νύχτα όταν νόμιζε ότι δεν τον παρατηρούσε.

Η λογοκρισία στα χέρια της εξουσίας - ΜΕΡΟΣ Γ'

Λογοκρισία στον κινηματογράφο – Στον ελληνικό κινηματογράφο

"Συνοικία το όνειρο", 1961 [Αλέκος Αλεξανδράκης]

Στον 20ο αιώνα, ο κινηματογράφος αποτελούσε μια ακόμα μορφή έκφρασης και επικοινωνίας. Όπως υποστηρίζει ο δημοσιογράφος/κριτικός κινηματογράφου, Ronald Bergen, οι ταινίες δεν γίνονται για[1] – ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να είναι.

ένα συγκεκριμένο κοινό αλλά για να εκφραστεί ό ίδιος ο δημιουργός

Οι Γαλλικές ταινίες «Οι επισκέπτες της νύχτας», 1942, και η «Τα παιδιά του  παραδείσου», 1945, χρησιμοποίησαν την αλληγορία ως μέσο για να αποφύγουν τη Γερμανική λογοκρισία.

Η λογοκρισία στα χέρια της εξουσίας - ΜΕΡΟΣ Β'

της Στέλλας Ο. Λιάτου

Απολυταρχία και λογοκρισία

Από τα τέλη του 15ου έως και τον 18ο αιώνα, οι κυβερνήσεις στον καθολικό κόσμο προσπάθησαν να ελέγξουν την παραγωγή εντύπων. Για παράδειγμα, ο βασιλιάς Ερρίκος Η΄ το 1543 απαγόρευσε σε άντρες μέσου ή χαμηλού επιπέδου και σε όλες τις γυναίκες , εκτός από αυτές που είχαν ευγενική καταγωγή, την ανάγνωση της Βίβλου. Στη δε Γαλλία από το 1760 έως το 1790, τα έργα των δημοφιλέστερων συγγραφέων δημοσιεύονταν κυρίως εκτός χώρας, καθώς στο πλαίσιο της απόλυτης μοναρχίας που επικρατούσε, πάνω από 800 συγγραφείς, τυπογράφοι και βιβλιοπώλες φυλακίστηκαν στη Βαστίλη.

Η λογοκρισία στα χέρια της εξουσίας - ΜΕΡΟΣ Α' [άρθρο της Στέλλας Ο. Λιάτου]

φωτ. Στέλλα Ο. Λιάτου

Λογοκρισία ονομάζεται ο έλεγχος του  λόγου και άλλων μορφών ανθρώπινης έκφρασης.  Σε πολλές[1] περιπτώσεις ασκείται από κυβερνητικά όργανα. Με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα Ηνωμένα Έθνη υιοθέτησαν την Παγκόσμια Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, της οποίας το άρθρο 19 γράφει:  «Ο καθένας έχει το δικαίωμα στην ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος του καθενός να διατηρεί ανενόχλητος τις απόψεις του καθώς επίσης του δικαιώματος να αναζητά και να μεταδίδει πληροφορίες και ιδέες με οποιοδήποτε μέσο  σε όλο το κόσμο.»

Dora Maar [εικαστικά]

[εικαστικά]

γράφει η Στέλλα Ο. Λιάτου

[σοδειά τχ.3] Άνοιξη 2010

Dora Maar (1907-1997)

«Τι όμορφη αυτή η μέρα », σκεφτόταν η Dora με ακουμπισμένο το πρόσωπο στο δεξί της χέρι και κοιτάζοντάς τον κλεφτά.

«Άραγε θα προσέξει τα δάχτυλά μου, πόσο έχουν μαυρίσει;»

Πάντα του άρεσαν τα δάχτυλά της και στους πίνακες που έφτιαχνε  για αυτήν , συνήθιζε να τα τονίζει. Έλεγε ότι του θυμίζουν πουλιά που φτερουγίζουν σε κάθε της λέξη, που ανοίγουν φτερά όταν νευριάζει και κουρνιάζουν βρεγμένα από τα δάκρυά της, όταν έδειχνε την αγριότητά του.

Πάνε εφτά χρόνια που αυτά τα πουλιά γεμίζουν τον ουρανό του .

Μα, δεν είναι τα μόνα.

« Πόσο ακόμα; Άντεξα, έμαθα, κατανόησα, έκανα τα μάτια μου μέσα από μια κάμερα, μάτια της ψυχής του. Αλλά πόσο θα κρατήσει; Πόσο ακόμα;»

 Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, έφυγε στην Κονάπ με αυτόν, να μοιράζεται τον χρόνο του σε ένα ξενοδοχείο και να φωτογραφίζει τοπία όταν ο ίδιος έμενε με τη Μαρί Τερέζ στη βίλα, λίγα μέτρα πιο πέρα και έπαιζε με την κόρη του Μάγια.

Πόσο μισούσε τις μέρες εκείνες στο Παρίσι. Τι βαρετή αυτή η γυναίκα! Η Μαρί Τερέζ ζούσε για τις Τρίτες και Πέμπτες ,που την ζωγράφιζε. Πόσο μισούσε αυτές τις μέρες. Τις καλούσε και τις δύο να ποζάρουν. Κι εκείνη το υπέμενε. Η ίδια όμως ήταν τόσο διαφορετική. Ήξερε ότι του άρεσε γιατί την θεωρούσε απίστευτα έξυπνη, γιατί καταλάβαινε το έργο του όσο κανένας.

- Πώς μπορείς: Πώς την αντέχεις; Βαρετή! Βαρετή! » Ούρλιαζε τις λέξεις ανάμεσα σε σπασμένα γυαλιά και κόκκινο κρασί χυμένο παντού.

-Δεν σε αγαπώ! Το καταλαβαίνεις; Δεν σε αγάπησα ποτέ! Δεν με ελκύεις πια!

Οι δικές του φωνές υψώνονταν μαζί με τις δικές της, για να καταλήξουν σε λίγο να παλεύουν ανάμεσα σε ιδρωμένα σεντόνια και να ξεσπούν βίαια κατασπαράσσοντας ο ένας το κορμί του άλλου.

Έτσι γινόταν συνήθως. Αλλά…πόσο ακόμα;

 - Αγάπη μου, στο διπλανό τραπέζι δεν είναι εκείνος ο ηθοποιός….Αχ, πώς τον λένε;

 - Μα, ναι, ο Αλέν Κινί.  Αλέν! Τι χαρά!  Και τι όμορφη συντροφιά.

 - Πάμπλο! Να σου συστήσω: Η Francoise Guilot και η φίλη της , η Ζενβιέβ. Ξέρεις, η Φρανσουάζ , αν και 20 ετών, είναι διανοούμενη και η  Ζενβιέβ, καλλονή.

Πρόσεξε τις ματιές που αντάλλαξαν καθώς καθόταν η νέα παρέα.

 «Μάλιστα. Τόσο ακόμα.»

__________________________________________

Η Dora Maar (1907 -1997) ήταν ήδη γνωστή φωτογράφος και ζωγράφος , προτού γνωριστεί με τον Pablo Picasso το 1936, όταν εκείνη ήταν 29 και αυτός 54 ετών. Έμειναν εραστές ως το 1943 κι ίσως ήταν η μόνη που καταλάβαινε τόσο βαθιά το έργο του. Υπήρξε σύντροφος και μούσα του στα χρόνια του πολέμου και μάλιστα είναι μία από τις γυναικείες φιγούρες της Guernica (η γυναίκα που κλαίει). Ο Picasso ζωγράφιζε την «θλιμμένη μούσα του», όπως την αποκαλούσε,  καθώς η ίδια δεν μπορούσε να αποκτήσει παιδιά και βρισκόταν σε συνεχή αντιπαράθεση με την άλλη ερωμένη του ζωγράφου, την Marie- Therese Walter, η οποία του είχε χαρίσει μία κόρη, την Maya.

 Η σχέση τους χάλασε επειδή αυτή ήταν κτητική , όπως ισχυρίζονται μερικοί ή επειδή ήταν πολύ έξυπνη , όπως ισχυρίζονται κάποιοι άλλοι. Πάντως η Ντόρα δεν συνήλθε ποτέ από το χωρισμό. Από το 1942, όταν η σχέση τους άρχισε να φθίνει, η Maar πέφτει σε μια βαριάς μορφής κατάθλιψη.

Η Francoise Gilot ζει με τον Picasso από το 1943 ως το 1953.  

«Για μένα υπάρχουν μόνο δύο κατηγορίες γυναικών: οι θεές και οι τσούλες», της είχε πει ο Πικάσο. Παρά το δύστροπο του χαρακτήρα του, εκείνη αποφάσισε να τον παντρευτεί. Μαζί έκαναν δύο παιδιά, την Παλόμα και τον Κλοντ. Η Francoise ήταν η μόνη γυναίκα που εγκατέλειψε τον Πικάσο, όταν εκείνος μετά από μακρόχρονη συμβίωση την πρόσβαλλε διαρκώς. Ο ζωγράφος δεν τη συγχώρησε ποτέ.

*Dora Maar au Chat by Pablo Picasso

I need a mask

μικρό πεζό

της Στέλλας Λιάτου

«Περάστε! Περάστε! 

Ελάτε στη σκηνή μας και θαυμάστε.

Απόψε κοντά σας ο μοναδικός, 

ο ένας, ο άντρας με τα δύο πρόσωπα»

εντύπως:  τχ.2

Ψιτ! Εδώ, πίσω από την κολώνα.

 Άδικα προσπαθείς τελάλη. Κόσμος δεν θα έρθει. Βλέπεις, εδώ, στη μικρή μας πόλη όλοι έχουμε δύο πρόσωπα. Τι; Δεν το ήξερες; Μα, καλά, πώς και εμφανιστήκατε σε αυτό το κομμάτι γης που το έχουν ξεχάσει όλοι;

Ναι, λοιπόν, δύο πρόσωπα έχουμε.

Έλα λίγο πιο δω. Μη μας δουν. Θα καταλάβεις. Ωραία, εδώ δεν έχει πολύ φως. Μη φοβάσαι και μην κοιτάς πίσω σου. Δεν κινδυνεύεις από μένα και κανένας δεν θα μπει στην σκηνή σου.

Σου λέω, δύο πρόσωπα. Ένα την ημέρα κι ένα τη νύχτα. Δεν ξέρω πώς και πότε έγινε αυτό. Από πάντα.

Ξέρω πολλούς, πολλούς μα την αλήθεια, που έχουν φυλαγμένα σε σεντούκια από έβενο, υλικό που δεν υπήρξε ποτέ άλλοτε σε τούτα τα μέρη- άγνωστο πώς γέμισε ο τόπος μας, ο κόσμος μας, ο μικρo-κοσμός μας, με αυτά- έχουν φυλαγμένα λοιπόν προσωπεία κι άλλα, κληρονομιά από τους προπαππούδες τους. Τα κρατάνε φυλαγμένα και τα φροντίζουν. Ανοίγουν το σεντούκι μια φορά το χρόνο. Πρόσωπα-προσωπεία, χιλιάδες πρόσωπα, δε με πιστεύεις; Χάλκινα. Ναι, χάλκινα. Σε αυτόν τον τόπο που τίποτα χάλκινο δεν υπάρχει άλλο, το ήξερες; Δυο -τρεις προσπάθησαν να λιώσουν τα δικά τους μα τα άτιμα δεν έλιωναν με τίποτα κι έτσι κανένα άλλο αντικείμενο δεν μπορέσαμε να φτιάξουμε από χαλκό.

Ναι, κύριε τελάλη. Δεν σε χρειαζόμαστε. Έχουμε άφθονα πρόσωπα.

Εγώ; Εγώ τι κάνω εδώ, μπροστά από τη σκηνή σου;

Ω, εγώ... Ντρέπομαι τόσο.

Σςςςς! Μη μιλάς δυνατά! Το μόνο άτομο στην πόλη, ναι , πόλη είμαστε, που - ντρέπομαι, ω, πόσο ντρέπομαι -το ομολογώ, δεν έχω τέτοια κληρονομιά.

Πες μου. Πες μου μια τιμή. Πόσο τα πουλάς; Χρειάζομαι, το έχω ανάγκη.

Άνοιξα το παλιό εβένινο σεντούκι των προγόνων μου όταν 21 ετών έγινα και δε βρήκα τίποτα άλλο από σαρανταποδαρούσες. Χιλιάδες σαρανταποδαρούσες. Χιλιάδες! Που άρχισαν να ξεχύνονται από το σκέπασμα και γέμισαν το σπίτι μου. Από τότε μένω πάνω σε ένα δέντρο γυμνό χωρίς φύλλα, κρεμασμένος.

Γιατί αυτά τα ζωύφια κατέκτησαν το σπίτι μου και κάνουν θόρυβο, ω πόσο θόρυβο, με τα χιλιάδες πόδια τους να κτυπάνε στο σανιδένιο μου πάτωμα.

Πες μου. Έλα, πες μου! Πόσο τα χρεώνεις;

Έχω ανάγκη τα προσωπεία σου!

«Poppies, Near Argenteuil» Claude Monet, 1873.

εικαστικά

γράφει η Στέλλα Λιάτου

«Poppies, Near Argenteuil» 1873

Σε ηλικία 20 ετών γνωρίζω τον Ιμπρεσιονισμό και τον Monet. Και τον ερωτεύομαι κεραυνοβόλα. Μόλις είδα πρώτη φορά τον πίνακα με τις παπαρούνες έτρεξα να ξεθάψω ένα από αυτά τα σημειωματάρια όπου κατέγραφα διάφορα. 

Αυτό το σημειωματάριο βρήκα τούτες τις μέρες. Ήρθε από το παρελθόν να μου ψιθυρίσει διάφορα σκονισμένα μυστικά και ψέματα. Κι ανάμεσα σε όλα , ένα ποίημα. Το είχα διαβάσει σε ένα άρθρο ένθετου εφημερίδας , το είχα κόψει και το φύλαξα. 

Είναι το ίδιο που μου έρχεται στο νου κάθε φορά που θρηνώ και εξοργίζομαι βουβά όταν ακούω για πόλεμο κι αδικία.

Ανάβω τσιγάρο και διαβάζω ξανά μετά από χρόνια:

"....Η άτυχη γενιά του 1918 ήταν η νεολαία εκείνη που πλήρωσε ακριβά το τίμημα του πολέμου στα εκτεταμένα χαρακώματα του Σομ, του Καμπρέ και στο Μακεδονικό μέτωπο.

Δυόμισι χιλιάδες φαντάροι και αξιωματικοί έπεφταν κάθε μέρα νεκροί στο Δυτικό μέτωπο και στην πεδιάδα της Φλάνδρας ξεφύτρωσαν για πρώτη φορά οι γνωστές κόκκινες παπαρούνες από το άφθονο αίμα που πότιζε τη γη.

Εκεί βρέθηκε και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Ματέν" η επιστολή του νεαρού λοχία-ποιητή Λορέν Ντιμπουά, που σκοτώθηκε στη Φλάνδρα.

Το μοιραίο γράμμα , που ευαισθητοποίησε τις μάζες του Παρισιού, στάλθηκε σαν αποχαιρετισμός στην αρραβωνιαστικιά του και έλεγε (σύμφωνα με απόδοση του Κώστα Ουράνη):

Αγάπη μου, μην παραξενευτείς

και μην τρομάξεις τώρα στη γραφή μου.

Μια κι ήρθε ο Χάροντας προξενητής

σου  έγραψα με αίμα από την πληγή μου.

Πως δεν κρατώ το λόγο μου, μη θαρρείς

κι αν θες κόρη μου, να με πάρεις άντρα

έλα το Μάη στους κάμπους να με βρεις,

μια παπαρούνα κόκκινη στη Φλάνδρα. "

Κώστας Ευαγγελάτος – Ο ποιητικά ρεαλιστής εικαστικός δημιουργός

«Ανάγλυφα τυπώνω παραστάσεις συνεύρεσης εφήβου με την Τέχνη»

Από την ποιητική συλλογή  του Κ.Ευαγγελάτου

«Η ροπή της μνήμης»

  Στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηνών, στο Πάρκο Ελευθερίας τον περασμένο Οκτώβρη πραγματοποιήθηκε η αναδρομική έκθεση Scriptorium II , του ζωγράφου Κώστα Ευαγγελάτου.

Είχα «γνωρίσει» τον καλλιτέχνη μέσω των έργων του στα πλαίσια της έκθεσής του Scriptorium 2000 στο θέατρο «Ο Κέφαλος» στο Αργοστόλι Κεφαλονιάς και μου κέντρισε την περιέργεια.

Αργότερα ήρθε τυχαία εντελώς στα χέρια μου η ποιητική του συλλογή « Η Ροπή της μνήμης» , με την οποία ένιωσα συν-ταξιδεύτρια σε έναν περίπατο εικόνων και αισθημάτων.

Και τέλος τον γνωρίζω πέρυσι το καλοκαίρι αυτοπροσώπως στη δροσερή αίθουσα της Κοργιαλενείου Βιβλιοθήκης, όπου περνάει ώρες ερευνώντας, όταν επισκέπτεται το νησί.

Με στιβαρή χειραψία και ένα χαμόγελο που έφτανε ως στα μάτια του, με κάλεσε σε ένα νέο ταξίδι: αυτό στο οποίο μας προσκαλεί  κάθε καλοκαίρι από το 2000 στην Villa Ροδόπη , έναν χώρο που δημιούργησε ο ίδιος κι όπου εκτός από τις αίθουσες με τα έργα του πραγματοποιούνται και φιλολογικά, μουσικά και θεατρικά δρώμενα στη λίθινη σκηνή του κατάφυτου κήπου του.

Στις δημιουργίες του κ.Ευαγγελάτου συναντάς ζωγραφικά έργα, εγχαράξεις και τέμπερες, κοσμήματα από φυσικά υλικά της Κεφαλονιάς, πανό και φωτογραφίες και συνειδητοποιείς ότι είσαι αντιμέτωπος με έναν ολοκληρωμένο καλλιτέχνη. «Πάνω από όλα είμαι ζωγράφος», μου λέει.  Ένας ζωγράφος που χαρίζει απλόχερα τη δική του ματιά σε έναν ονειρικό  κόσμο, ρευστό και ταυτόχρονα στιβαρό, μέσα από χρώματα, γραμμές και μορφές τόσο ιδιαίτερες και ταυτόχρονα τόσο οικείες.

Όπως γράφει ο Ακαδημαϊκός- Ομότιμος Καθηγητής της Ιστορίας Τέχνης στο Παν/μιο Αθηνών, Χρύσανθος Α.Χρήστου :  « Η καλλιτεχνική δημιουργία του Κώστα Ευαγγελάτου δεν υπάρχει αμφιβολία ότι διακρίνεται για τον χαρακτήρα των αναζητήσεων και τον πλούτο των συνδυασμών του. Χωρίς να περιορίζεται σε καμιά από τις γνωστές στυλιστικές τάσεις και τις θεματογραφικές περιοχές, διακρίνεται για τις συνεχείς προσωπικές έρευνες. Στις περισσότερες περιπτώσεις διακρίνεται για ένα καθαρά προσωπικό ποιητικό ιδίωμα που βασίζεται τόσο στην ποιότητα του σχεδίου, όσο και στην εσωτερικότητα και την εκφραστική δύναμη του χρώματος» .

Από μαθητής, ο τρόπος που εκφραζόταν ζωγραφικά ήταν συναρπαστικά ώριμος ώστε σε ηλικία 16 ετών κάνει την πρώτη του ατομική έκθεση στο Δημαρχείο Αργοστολίου. Σπουδάζει αρχικά Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών- «γιατί οι γονείς επιμένουν», λέει ο ίδιος-  ενώ ταυτόχρονα παρακολουθεί μαθήματα ζωγραφικής σε ελεύθερα εργαστήρια. Συνεχίζει στο παν/μιο The New School of New York με σπουδές στην Ιστορία της Σύγχρονης Τέχνης και ζωγραφική. Από το 1986 έως το 1993 τελεί καλλιτεχνικός διευθυντής της γκαλερί DADA στην Αθήνα, ενώ ιδρύει την καλλιτεχνική ομάδα Art Studio ‘EST’ .

Παράλληλα με τη ζωγραφική έχει ασχοληθεί με την Performance, Body Art , τις ψηφιακές εικόνες, την mail-art καθώς και την έκδοση ποιητικών συλλογών , με τελευταίες την «Αλέα Προσομοίων» , συγκεντρωτική έκδοση του ποιητικού του έργου από το 1973 -2002  και την πρόσφατη «Ελεγεία των Εκβατάνων»  [εκδόσεις Απόπειρα].

Έχει δώσει διαλέξεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι μέλος επιστημονικών και καλλιτεχνικών οργανισμών , του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος. Το 2005 τιμήθηκε από την Κεφαλληνιακή Αδελφότητα Αθηνών και το 2009 από την Ευρωπαϊκή Εταιρεία επιστημόνων-καλλιτεχνών.

Έργα του βρίσκονται σε πολλές δημόσιες, μουσειακές και ιδιωτικές συλλογές .

Το 2000 γυρίστηκε από τον Άγγλο σκηνοθέτη Γιάν Ράσσελ η ταινία « Κώστας Ευαγγελάτος, ο Έλληνας Νάρκισσος», η οποία προβλήθηκε στο Channel 4  της Αγγλίας με επιτυχία.

Επίσης το 2007 προβλήθηκε η ταινία «COSTAS EST» της Αγγέλας Μυλωνάκη με ντοκουμέντα από τα εικαστικά του δρώμενα.

Στέλλα Ο.Λιάτου

Ιστορικός- Αρχαιολόγος

Master in Museum and Artefact Studies

δημοσίευση: τχ.7

κατηγορία: αφιερώματα εικαστικών δημιουργών